IPS İletişim Vakfı/bianet’in Atölye BİA’da düzenlediği Kadın-LGBTİ+ ve Yargı Haberciliği Atölyesi’nde “Hapishane Haberciliği”ni ve LGBTİ+ mahpusların durumlarına ilişkin haber yaparken nelere dikkat etiğimizi konuştuk. Haberin detaylarına linkten ulaşabilirsiniz.
Kadın-LGBTİ+’lara yönelik şiddet davalarının takibini ve gazeteci/gazeteci adaylarının desteklenmesini amaçlayan atölye 11-15 Kasım tarihleri arasında gerçekleşti.
Atölyenin ilk oturumunda CİSST’ten (Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği) Berivan Emine Korkut ve Hilal Başak Demirbaş “Hapishane Haberciliği” sunumunda, şu başlıklara değindiler:
* Hapishanelere ilişkin haber yazarken nelere dikkat edilmeli?
* Haberlerin dili nasıl olmalı?
* Kullanılan kavramlarda (sosyolojik/hukuki) hangi hatalar yapılıyor ve bunların doğrusu ne?
* Toplumsal cinsiyet odaklı hapishane haberciliği nasıl olabilir?
* Kadın ve LGBTİ+’ların hapishanede yaşadıkları sorunlar ve bunların haberleştirilmesi ile ilgili tespitler/öneriler
CİSST’in çalışmalarını anlatarak başlayan Hilal Başak Demirbaş, derneğin savunuculuk, izleme, lobi faaliyetlerinden ve kampanyalarından bahsetti.
Hapishaneler ile ilgili haberler nasıl olmalı?
“Basının hapishanelere bakış açısı, Türkiye’deki hapishane algısından çok bağımsız değil” diyen Korkut, şöyle devam etti:
“Türkiye toplumunun hapishane ile ilgili algısı şöyle; hapsetmeyi tek başına bir ceza olarak görmüyor ya da hapsetmeyi destekleyen cezalandırmalar da olmalı diye düşünüyorlar.
“İnsanlar, kendine göre makbul olan-olmayan mahpuslar diye ayrımlar yapıyorlar. Her görüştüğümüz mahpus grubundan bir ‘öteki’ algısıyla karşılaşıyoruz. Siz ‘onlarla’ da mı çalışıyorsunuz sorusu geliyor. Çünkü herkesin bir makbul mahpus algısı var. Daha az suçlu, çok suçlu gibi ayrımlar var.
“Herkes asgari düzeyde insan hakları noktasında bilgilere sahip ancak haber yaparken herkes kendine yakın olan makbul mahpusun hakkının sadece hak olduğu algısında.
“Hak temelli habercilik yapan basına bile, hak temelli hapishane haberciliği yaptırma noktasında çok zorlanıyoruz.
“Mahpuslarla ilgili bir haber yapılacaksa, kişinin direkt işlediği suçu soruyorlar. Uğradığı hak ihlalinden ziyade suçuyla ilgileniyorlar. Ancak temel insan hakları vardır ve bu kişinin suçundan bağımsızdır.
“Mahpusun suçunu söylemiyorsak ya da söylemeyi doğru bulmuyorsak, gazetecilere haber yaptıramıyoruz.
“İkinci olarak haber yaparken mahpuslara zarar verilememesi gibi bir temel noktamız var. Haberin 5N1K’sı vardır ama biz de bu bilgileri gizli tutmak istediğimiz zamanlarda yine haber yapımı konusunda zorlanıyoruz.”
Hapishane haberi yapılacaksa, kavramlara ve literatüre hakim olmak gerektiğini söyleyen Korkut, “Tutukluluk ve hükümlülük kavramlarının kullanımına dair çok yanlış haberler görüyoruz” dedi ve şöyle devam etti:
“Haberlerde hasta mahpusların hastalıklarına dair durumları, tedavileri süreçleriyle ilgili bilgiler hep eksik oluyor.
“Raporuna yer verilmiş, suçu yazılmış ama kişinin bu sağlığına dair bilgi ya da sağlığa erişim hakkkının durumuna dair bilgiler de eksik.
* ‘22 yıldır tutuklu, tedavi edilmiyor’ başlıkları görüyoruz. Ama o tutuklu değildir artık hükümlüdür ya da o kadar yıl hapisteyse neden hakkında hüküm verilmemiş, o kadar yıldır neden tutuklu diye sorgulamak ve o şekilde haber yapmak gerekiyor.
LGBTİ+ odaklı hapishane haberleri
Cezaevi yerine hapishane, mahkum yerine tutuklu ya da hükümlü, gardiyan yerine ceza infaz kurumu memuru denilmesi gerektiğini vurgulayan Hilal Başak Demirbaş, “Her hareketin hangi dili ve kavramlarını kullandığına bakıp, özen gösteriyoruz. Kadın hareketi ‘kurban’ demiyorsa biz de kurban demiyoruz, LGBTİ+ hareketi ‘cinsiyet geçiş süreci’ denilmesini tercih ediyorsa biz de öyle diyoruz” dedi ve şöyle devam etti:
“LGBTİ+ mahpuslar kimliklerini gizli tutmak istiyorsa, biz de gizli tutuyoruz. Suç tipi, ismi isteniyor ama karşı taraf bunu istemiyorsa kullanılmamalı.
“Muhabirler mahpuslarla ilgili haber yaparken hızlı haber yapmak istiyorlar. Ama bilgiyi hızlı sağlayamıyoruz bu da bizim sık sık karşımıza çıkan bir durum.
“Haber yazarken LGBTİ+ mahpusların beyanı soruluyor, ancak kişinin beyanı yoksa bunun sorulmaması gerekiyor.
Hapishanede gazeteci olmak
CİSST’in oturumundan sonra gazeteci İnan Kızılkaya, hapishanede gazeteci olma konusunda deneyimlerini aktardı. Hapishane ve tecrit koşullarından bahsetti.
Kızılkaya, gazetecilikte duygu ve mantık eşitliliğinin kurulamadığını söyleyerek, haberin öznesi ve nesnesinin bazen iç içe geçtiği durumlar olduğunu söyledi ve şöyle devam etti:
“Haberlerde egemen bakış açısını kırmak gerekiyor.
“Egemenler açısından bilgi, bombadan daha tehlikelidir.
“Gazeteciliğin dönüştürme gücü vardır. Tuttuğunuz bir taraf ve pozisyon vardır çünkü. Gazeteci yaptığı haberden tarih ve toplum önünde sorumludur.
Kızılkaya, Özgür Gündem gazetesi ile dayanışmak için başlatılan “Nöbetçi Yayın Yönetmenliği” kampanyasını da anlattı.
Atölye, katılımcıların sorularıyla sona erdi.
(SO)
| Atölye BİA hakkında |
| IPS İletişim Vakfı/bianet’in Atölye BİA adıyla düzenlediği habercilik seminerleri medyanın farklı birimlerinden gazetecilere, işsiz bırakılmış gazetecilere, iletişim fakültesi öğrencilerine ve gazetecilik yapmak isteyen herkese açık.
Atölye BİA programları hak, toplumsal cinsiyet ve çocuk odaklı habercilikle barış gazeteciliği perspektifi ve tercihiyle temel gazetecilik, haber fotoğrafçılığı, yargı haberciliği, araştırmacı gazetecilik, yeni medya, görselleştirme araçları, dijital güvenlik gibi alan ve temalar üzerinden kuruluyor. Atölye BİA ile birlikte IPS İletişim Vakfı’nın 2002-2007 aralığında düzenlediği temel gazetecilik, kadın, çocuk, insan hakları odaklı habercilik eğitimleri ve 2008-2017 aralığında gerçekleştirilen Okuldan Haber Odası programları yıl içine yayıldı ve gazetecilere ve ilgilenen herkese açık hale geldi. Haziran 2018’de başlayan Atölye BİA programında, Aralık sonu itibariyle 8 atölye (7-13 Haziran Gazeteciler İçin Yeni Medya, 16-25 Temmuz Gazeteciler İçin Haber, 2 Eylül Kürtçe Habercilik ve Çeviri, 7-9 Eylül Haber Fotoğrafçılığı ve Fotoröportaj, 17-26 Eylül Çevre ve Kent Haberciliği, 1-8 Ekim Yargı Haberciliği, 15-23 ve 8-16 Kasım Gazeteciler için Haber Atölyeleri) 101 kişinin katılımıyla gerçekleştirildi. 2019 yılında ise farklı tarihlerde (11-18 Şubat, 20-27 Şubat, 14-21 Haziran, 22-29 Temmuz, 2-10 Eylül) beş Temel Gazetecilik Atölyesi, yine farklı tarihlerde (27-28 Nisan Kürtçe Habercilik ve Çeviri, 4-5 Mayıs Dijital Güvenlik, 10-12 Mayıs Haber Fotoğrafçılığı, 13-20 Mayıs Gazeteciler Yeni Medya, 21-25 Ekim İklim Haberciliği) beş tematik atölye düzenlendi. Yıl boyunca temel ve tematik habercilik atölyeleri devam edecek. Bu proje İsveç Uluslararası Kalkınma İşbirliği Ajansı (SIDA) desteğiyle gerçekleştiriliyor. |
* Atölye BİA haberleri için tıklayın.
